Vergi Suçları (VUK 359)

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) 359. maddesi, defter, kayıt ve belge düzenine ilişkin bazı fiilleri hapis cezası gerektiren vergi kaçakçılığı suçu olarak düzenler. Bu fiiller tespit edildiğinde mükellef iki ayrı süreçle karşılaşır: vergi mahkemesinde görülen tarhiyat ve ceza uyuşmazlığı ile ceza mahkemesinde görülen kamu davası.

Başlıca suç tipleri

• Muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge düzenleme veya kullanma: Gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bunu mahiyet veya miktar itibarıyla gerçeğe aykırı yansıtan belge. Cezası on sekiz aydan beş yıla kadar hapistir (VUK m.359/a-2).
• Sahte belge düzenleme veya kullanma: Gerçek bir muamele veya durum olmadığı halde varmış gibi düzenlenen belge. Cezası üç yıldan sekiz yıla kadar hapistir (VUK m.359/b).
• Defter ve belgeleri gizleme: Varlığı noter tasdik kayıtları veya başka yollarla sabit olan defter ve belgelerin inceleme sırasında yetkililere ibraz edilmemesi gizleme sayılır; cezası on sekiz aydan beş yıla kadar hapistir (VUK m.359/a-2).

VUK m.371’deki pişmanlık şartlarına uygun olarak durumu ilgili makamlara bildirenler hakkında 359. madde uygulanmaz. Sahte ve yanıltıcı belge ayrımı Sahte Fatura Kullanma Suçu, gizleme suçunun şartları ise Defter ve Belgeleri Gizleme Suçu yazısında ayrıntılı olarak anlatılmıştır.

Kovuşturma şartı: rapor değerlendirme komisyonu mütalaası

İnceleme sırasında 359. maddedeki suçların tespit edilmesi halinde durum, ilgili rapor değerlendirme komisyonunun mütalaasıyla Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir. Savcılık suçu başka bir yolla öğrenirse vergi dairesinden inceleme yapılmasını ister; kamu davasının açılması inceleme sonucunun bildirilmesine bağlıdır (VUK m.367).

Ödeme halinde indirim ve zincirleme suç

7394 sayılı Kanunla 2022’de 359. maddeye eklenen hükümlere göre:

• Bu fiillerle verginin ziyaa uğratıldığının tespitine bağlı olarak tarh edilen verginin, gecikme faizi ve gecikme zammının tamamı ile kesilen cezaların yarısı ve buna isabet eden gecikme zammı soruşturma evresinde ödenirse verilecek ceza yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödenirse üçte bir oranında indirilir.
• Tarh edilen vergi ve vergi aslına bağlı ceza bulunmayan durumlarda ceza yarı oranında indirilir.
• Suçların birden fazla takvim yılı veya vergilendirme dönemi içinde aynı suç işleme kararıyla işlenmesi halinde zincirleme suça ilişkin Türk Ceza Kanunu m.43 uygulanır; tek ceza verilir ve bu ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır.

Aynı Kanunla getirilen ve indirimi vergi davası açılmaması veya açılan davadan feragat edilmesi şartına bağlayan fıkra Anayasa Mahkemesince iptal edilmiştir (AYM, 13.09.2023, E.2022/81, K.2023/153). Bu nedenle indirimden yararlanmak için vergi davasından vazgeçilmesi gerekmez. Buna karşılık VUK m.376’daki ayrı vergi cezası indirimi, tarhiyat dava konusu yapılırsa kaybedilir.

Vergi davası ile ceza davasının birlikte yürütülmesi

Vergi kaçakçılığı suçundan cezaya hükmedilmesi, vergi ziyaı cezası veya usulsüzlük cezalarının ayrıca uygulanmasına engel değildir (VUK m.359, m.367). Bu fiillerle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi halinde vergi ziyaı cezası üç kat uygulanır (VUK m.344) ve bu cezalar uzlaşma kapsamı dışındadır (VUK Ek m.1, Ek m.11).

Kanunda daha önce, ceza mahkemesi kararlarının vergi cezalarını uygulayan mercileri etkilemeyeceği, bu mercilerin kararlarının da ceza hâkimini bağlamayacağı yazılıydı; Anayasa Mahkemesi bu hükmü iptal etmiştir (AYM, 04.11.2021, E.2019/4, K.2021/78). İki dosyada aynı olgular tartışıldığından savunmaların ve delillerin birbiriyle uyumlu olması gerekir.

Büroda vergi kaçakçılığı suçlarına ilişkin soruşturma ve kovuşturma aşamaları ile bunlara bağlı vergi davalarında danışmanlık ve dava takibi yapılmaktadır.