Sahte Fatura Nedeniyle Akaryakıt İstasyonunun Kapatılması ve Bayilik Lisansının İptali

Akaryakıt piyasasının temel kanunu, 4.12.2003 tarihinde kabul edilen ve 20.12.2003 tarihli, 25322 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’dur. Kanuna 29 Nisan 2021 tarihli 7318 sayılı Kanunla yeni hükümler eklenmiştir. Bu yazıda, eklenen hükümlerin sahte veya muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge iddiasıyla karşılaşan dağıtıcı, bayi ve istasyonlar bakımından sonuçları ele alınıyor.

5015 sayılı Kanun m.20’ye eklenen (g) fıkrası

5015 sayılı Kanun’un 20. maddesine eklenen (g) fıkrası, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesinin (a), (b) ve (ç) bentlerinde düzenlenen sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge suçlarını kapsar. Bu suçların VUK m.367 uyarınca Cumhuriyet başsavcılığına bildirilmesi halinde durum ayrıca Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’na iletilir. Düzenleme, lisanslı piyasa faaliyetinde bulunanlar için çok ağır yaptırımlar öngörmektedir:

• Kurum, rafineri hariç her tesiste lisansa tabi faaliyetleri, kovuşturmaya yer olmadığı kararı veya kesinleşmiş mahkeme kararına kadar geçici olarak durdurur; bu süre içinde aynı tesis için başka bir kişiye lisans verilmez.
• Yargılama sonucunda verilen kesinleşmiş karara göre lisans iptal edilir.
• İlgili fiillere ilişkin idari para cezaları ödenmedikçe tesis için lisans verilmez. Suç oluşturan fiillere ilişkin vergi incelemesi sonuçlanıncaya kadar da başka bir kişiye lisans verilmez.

Masumiyet karinesi bakımından değerlendirme

Kanaatimce bu düzenleme ve uygulama, 1982 Anayasası’nda güvence altına alınan masumiyet karinesini ihlal etmektedir. Olağan sıra, önce suçun sabit olması, ardından yaptırım uygulanmasıdır. Burada ise sıra tersine çevrilmiştir: önce yaptırım uygulanmakta, masumiyet ortaya konulursa yaptırım kaldırılmaktadır.

Sahte belge tespiti nasıl yapılıyor?

Sahte veya yanıltıcı belge düzenlendiğinin tespiti, vergi müfettişleri ve vergi müfettiş yardımcılarınca düzenlenen vergi tekniği raporlarıyla yapılır. Raporda, sahte belge düzenlenip düzenlenmediği ve hangi dönemlerde düzenlendiği belirtilir. Uygulamada, hakkında rapor düzenlenen bir firmadan fatura alan her firma sahte fatura kullanıcısı olarak kabul edilmektedir.

Oysa kullanmanın suç sayılabilmesi için belgenin bilerek kullanılması gerekir. Bu değerlendirme herhangi bir ölçüte bağlanmadan büyük ölçüde incelemeyi yapan müfettişin takdirine bırakılmıştır. Sahte belge oranının bir ölçüt olarak ileri sürüldüğü görülmekle birlikte, uygulamada yüzde 1 oranında sahte belge kullanan bir firma hakkında kaçakçılık raporu, yüzde 25–30 oranında kullanan bir başka firma hakkında ise kullanıcı olmadığına dair rapor yazıldığı örneklerle karşılaşılmaktadır. Kastın tespitine ilişkin Yargıtay ölçütleri Sahte Fatura Kullanma Suçu yazısında ele alınmıştır.

Raporlara karşı dava yolu ve matrah artırımı

Vergi tekniği raporları ve vergi inceleme raporları tek başına kesin ve yürütülebilir idari işlem niteliğinde olmadığından, tek başına dava konusu yapılamaz. Bu raporlara dayanılarak vergi ve ceza ihbarnamesi düzenlenirse raporlar, ihbarnameye karşı açılan davada mahkemece değerlendirilebilir.

Mükellefler çoğu zaman matrah artırımından yararlandığı için raporların dava konusu edilme olasılığı da ortadan kalkmaktadır. Bu durumda firmalar raporlara itiraz edememekte ve haklı olsalar bile bu haklılığı mahkeme önüne taşıyamamaktadır.

Yargılama süresi ve hakkaniyet

Ceza yargılamasının ilk derece, istinaf ve temyiz aşamaları birlikte düşünüldüğünde sanığın masumiyetinin kesinleşmesi ortalama 4–5 yıl sürebilmektedir. Bu kadar uzun bir süre boyunca lisansın askıya alınmasının ve faaliyetin durdurulmasının hakkaniyete ne ölçüde aykırı olduğunun takdirini okuyucuya bırakıyorum.