Akaryakıt Sektöründe Plaka Tanıma Sistemine Dayalı Vergi İncelemeleri

Yurt içinden ve yurt dışından temin edilen petrolün satışına ilişkin piyasa faaliyetleri, 4628 sayılı Kanunla kurulan Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından düzenlenir ve denetlenir. EPDK; denetleme, ön araştırma ve soruşturma yürütür, denetlenmiş mali tabloları inceler veya inceletir ve hizmet güvenilirliği gibi performans ölçütlerine ilişkin raporların kapsamını belirler.

Bu nedenle akaryakıt piyasası yoğun bir idari ve mali denetime tabidir; esneklik ve kayıt dışılık düşük düzeydedir. Buna karşın dağıtıcı, bayi ve istasyonlarda kötü niyetli uygulamalarla da karşılaşılabilmektedir.

Artan vergi incelemeleri

Son dönemde bu piyasa aktörlerine yönelik vergi incelemeleri artmıştır. İncelemelerin bir kısmı özenle ve vergilendirmenin amacına uygun biçimde yapılmaktadır. Bir kısmı ise denetim elemanlarının yetersizliği ve sektörün karmaşık yapısı nedeniyle eksik ve hatalı yürütülmekte; bu da gerçekte mevzuata uygun çalışan aktörlerin haksız biçimde mağdur olmasına yol açmaktadır.

Bu yazıda yalnızca plaka tanıma sistemine dayanan ve dağıtıcı, bayi ve istasyonları sahte fatura düzenleyicisi veya kullanıcısı durumuna getiren incelemeler ele alınıyor.

Plaka tanıma sistemi nedir?

Plaka tanıma sistemi, kameranın aldığı araç görüntüsünden plaka karakterlerini tanıyan, bunları veri tabanında saklayan ve belirli bir zaman aralığında sorgulama yapılmasına ve alarm üretilmesine imkân veren bir görüntü işleme sistemidir.

İncelemelerde izlenen yöntem

• Dağıtıcı ve bayilerden, inceleme dönemindeki satışlara ilişkin sürücü adı, araç plakası, akaryakıtın cinsi, miktarı ve tarihi gibi bilgiler istenmektedir.
• İrsaliye ve nakliye bilgilerine ilişkin plaka, sürücünün kimlik bilgileri, sevk saati, teslim yeri ve alıcı gibi veriler talep edilmektedir.
• Faturaların düzenlendiği firmalardan akaryakıtın kullanım alanı, teslim yeri, şantiye, ödeme şekli ve nakliye bilgileri istenmektedir.
• Nakliyede kullanılan araçların sahipleri Gelir İdaresi Başkanlığının iç sistemi üzerinden sorgulanmakta; taşımanın ilgili tarihte araç sahibi adına kayıtlı araçlarla yapılıp yapılmadığı kontrol edilmektedir.
• İl Emniyet Müdürlüğünün plaka tanıma sisteminden elde edilen plaka verileri, firmaların ve nakliyecilerin beyanlarıyla karşılaştırılmaktadır.

Uyumsuzluk tek başına yeterli mi?

Uygulamada herhangi bir uyumsuzluk bulunduğunda, inceleme derinleştirilmeden ve uyumsuzluğun maddi olaydaki nedeni ortaya konulmadan genelleme yapılarak vergi ziyaı cezalı tarhiyatlar yapılabilmektedir. Bu yaklaşım eksik inceleme niteliğindedir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun 3. maddesine göre vergilendirmede vergiyi doğuran olay ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyeti esas alınır. Bu ilkeye aykırı biçimde, yalnızca plaka verilerindeki uyumsuzluğa dayanılarak yapılan incelemeler eksik inceleme sayılmalıdır. Bu tür incelemelerle karşılaşan piyasa aktörlerinin, kanunun tanıdığı hakları iyi bilmeleri önem taşır.