Vergi Borcunda Zamanaşımı: Tarh, Tahsil ve Ceza Zamanaşımı

Zamanaşımı süresinin dolması vergi borcunu ortadan kaldırır. Zamanaşımının uygulanması için mükellefin ayrıca bir talepte bulunması gerekmez; süreyi re’sen gözetmek vergi idaresinin yükümlülüğüdür. Vergi hukukunda iki tür zamanaşımı uygulanır: tarh zamanaşımı ve tahsil zamanaşımı.

Tarh zamanaşımı

Tarh, vergi alacağının kanunlarda gösterilen matrah ve oranlar üzerinden vergi dairesince hesaplanmasıdır. Vergi alacağı, doğduğu takvim yılını izleyen yılın başından itibaren beş yıl içinde tarh edilip mükellefe tebliğ edilmezse zamanaşımına uğrar (VUK m.114). Mükellef, bu süre içinde kendisine tebliğ edilmeyen bir vergiden sorumlu tutulamaz.

Tarh zamanaşımı bütün vergi türleri için geçerlidir; ancak veraset ve intikal vergisi ile emlak vergisi bakımından farklı kurallar uygulanır.

Tahsil zamanaşımı

Amme alacağı, vadesinin rastladığı takvim yılını izleyen takvim yılı başından itibaren beş yıl içinde tahsil edilmezse zamanaşımına uğrar (6183 sayılı Kanun m.102). Süre dolduktan sonra vergi tahsil edilemez; borçlunun kendi rızasıyla yaptığı ödemeler ise tahsilat sayılır.

Ödeme, haciz uygulanması, ödeme emri tebliği, mal bildiriminde bulunulması, alacağın teminata veya ödeme planına bağlanması gibi işlemler zamanaşımını keser; süre, kesilmenin rastladığı yılı izleyen yıl başından itibaren yeniden işlemeye başlar (6183 sayılı Kanun m.103). Borçlunun hileli iflası ve yabancı bir ülkede bulunması ise zamanaşımını durdurur.

Zamanaşımı, ödeme emrine karşı açılan davada ileri sürülebilecek üç itiraz sebebinden biridir (6183 sayılı Kanun m.58).

Cezalarda ve düzeltmede zamanaşımı

Vergi ziyaı cezalarında zamanaşımı süresi beş yıl, usulsüzlük cezalarında ise iki yıldır.

Mükellefler, vergilendirmede yapılan hataların düzeltilmesini beş yıllık süre içinde talep etmelidir; bu süre geçtikten sonra düzeltme talebinde bulunulamaz. VUK m.126’da bu kurala ilişkin bazı istisnalar düzenlenmiştir.